Galvaniz boru neden tıkanır, ne zaman yenilenmeli?

Galvaniz boru, çelik borunun çinkoyla kaplanmış hâlidir; çinko tabakası çeliği korozyondan korur. Zamanla bu tabaka tükenir ve altındaki çelik suyla temas etmeye başlar. Oluşan korozyon ürünü dışarı değil BORUNUN İÇİNE doğru büyür: pas ve kireç karışımı sert kabuklar (tüberkül) iç yüzeyi kaplar ve su geçen kesiti daraltır. Bu yüzden galvaniz hattın sorunu genellikle delinmeden önce TIKANMA olarak ortaya çıkar — üst katlarda su cılız akar, musluktan ilk açılışta kızıl-kahverengi su gelir, sızıntılar sıklaşır. Sıcak su hattı, sıcaklık korozyonu hızlandırdığı için soğuk su hattından önce bozulur.

Çinko kaplama biterse ne olur?

Galvaniz kaplama bir boya değil, feda edilen bir katmandır. Çinko çelikten daha aktif bir metaldir; ikisi bir arada suya maruz kaldığında önce çinko aşınır ve çelik bu süre boyunca korunur. Koruma, çinko tükendiği anda biter. O noktadan sonra çelik doğrudan suyla temas eder ve korozyon başlar.

Kaplamanın ne kadar dayandığını suyun sertliği, sıcaklığı, akış hızı ve tesisatta başka metallerin bulunup bulunmadığı belirler. Bu yüzden aynı yılda yapılmış iki binada hatlar aynı anda bozulmaz; hatta aynı binada sıcak su kolonu soğuk su kolonundan yıllar önce sorun çıkarabilir.

Tıkanma neden delinmeden önce gelir?

Çeliğin korozyon ürünü, kendi hacminden çok daha büyük yer kaplar. Boru içinde pas, kireç ve tortu birlikte sertleşerek tüberkül denen kabuklar oluşturur. Bu kabuklar borunun et kalınlığını inceltirken bir yandan da iç çapı daraltır; yani boru hem zayıflar hem tıkanır. Daralma yavaş ilerlediği için sakinler genellikle "eskiden daha gür akardı" der ama bunu bir arıza saymaz.

Kesit daraldıkça akış hızı artar, artan hız kabukları yer yer koparır ve kopan parçalar armatür süzgeçlerini, çamaşır makinesi filtrelerini ve daire içi kollektörleri tıkar. Bu aşamada tek tek daire şikâyetleri başlar — oysa sorun daire içinde değil, kolon hattındadır.

Tamir mi, yenileme mi?

Noktasal kaçak onarımı, kaçağın bulunduğu yerdeki boruyu değiştirir; hattın geri kalanı aynı yaştadır ve aynı süreci yaşamıştır. Bu yüzden yamadan sonra bir sonraki kaçak genellikle yakın bir noktadan çıkar ve aralıklar kısalır. Onarım masrafı tek başına küçüktür ama tekrarı ve her seferindeki su kesintisi, yenilemenin maliyetine birkaç yılda yaklaşır.

Karar ölçümle verilmelidir, yaşla değil. Bir hattın yenilenmesi gerektiğini gösteren şey borunun kaç yaşında olduğu değil, kat kat ölçülen basınç–debi değerleri, kaçak kayıtlarının sıklığı ve kesilen numunede görülen iç kesit daralmasıdır.

Yenilemede ne kullanılıyor?

Kolon hattı yenilemesi "boruyu değiştirmek" değil, hattın basınç davranışını baştan kurmaktır. Yeni boru eskisinin yerine takılıp basınç dengesi düzeltilmezse üst katlarda su yine cılız akar, alt katlarda armatürler zorlanır ve birkaç yıl içinde benzer şikâyetler döner.

• PPR borulama sistemi — galvanizin aksine korozyona uğramaz, iç yüzeyi pürüzsüz kaldığı için kesit daralması yaşanmaz. Pırlanta Göztepe'de kolon hattı 20 bara varan basınca dayanıklı özel PPR sistemiyle kuruldu; işletme basıncının çok üzerinde bir dayanım payı, yıllar içindeki yorulmayı önleyen şeydir.
• Su dağıtım kolektörü yenilemesi — dağıtımın yapıldığı nokta yenilenmezse kolonlar değişse de dengesizlik kaynağında kalır. Kolektör, her kolona gidecek debinin ayrı ayrı ayarlanabildiği yerdir.
• Katlar arası dengeli dağılım için basınç düşürücüler — yüksek katlı yapılarda alt ve üst katlar arasındaki statik basınç farkı doğal olarak büyüktür. "Üst katta su akmıyor, alt katta armatür patlıyor" şikâyetinin kaynağı budur.
• Basınç testi — hat, işletme basıncının kat kat üzerinde test edilir. Pırlanta Göztepe'de 25 barda yapılan testte en ufak bir kaçak dahi tespit edilmedi.

Site oturulurken nasıl yapılır?

Bu işin zor kısmı imalat değil planlamadır. Kolon hatları tek tek ele alınır: ana hat branşman bağlantıları ve vanalar ilk etapta değiştirilir, sonraki etaplarda günde bir ya da iki kolon imal edilerek yalnız o kolona bağlı dairelerde ve yalnız ilgili hatta kesinti yapılır.

Pırlanta Göztepe'de yatay ve dikey hatlar paralel yürütüldü; imalat boyunca sitede yaşanan en uzun su kesintisi 2 saat oldu. Site hiçbir zaman susuz bırakılmadı ve imalat tamamlanarak yönetime teslim edildi.

Bu işi kim yapmalı?

Kolon hattı yenilemesi, bina kullanımdayken yapılan bir işdir; keşif, projelendirme, etaplama ve imalat tek elden yürümediğinde kesinti süreleri kontrolden çıkar. Novus Enerji olarak tesisat hattı modernizasyonunu — korozyona uğramış galvaniz hatların PPR ya da uygun malzemeyle yenilenmesini — keşiften teslime kadar kendi ekibimizle yapıyoruz. Aynı kapsamda merkezî ısıtma revizyonu, ısı istasyonu bakımı ve yangın tesisatı revizyonu da veriyoruz.

Kolon hattı yenilemesi çoğu zaman sayaç değişimiyle aynı döneme denk gelir; hat açıkken sayaçların da yenilenmesi ikinci bir kesinti dönemini ortadan kaldırır. Elit Grand Palas'ta 560 dairenin sıcak su sayacı bu yöntemle ortalama 25 günde değiştirildi.

İlgili hizmet: bu konuda ne yapıyoruz →